Pure Nature

ecbe-94-dossier-img04.jpg

> Actu

Pure Nature

Als kind van het gedachtengoed van Horst Rechelbacher, oprichter van aveda in 1978, ligt de ‘natuur’ en de bescherming ervan me nauw aan het hart. Hij was een kapper én een visionair die het vak een geweten schopte. Ik ging op zoek naar zijn erfenis eerst vlakbij dan via Italië tot in Taiwan de ‘groene’, biologische, biodynamische en duurzame producten. Of groen met vele gezichten.

Niet meteen een makkelijke opdracht, zo zou al snel blijken. Een paar grote spelers in haarcosmetica wensten niet mee te werken omdat ze op het vlak van “natuurcosmetica” niets te vertellen hadden of hier geen tijd voor hadden. Het is dan ook geen geheim dat de mentaliteitswijziging van de kleinsten zal moeten komen. Grote bedrijven - veelal ontstaan na WOII - werken met jaren ’50 structuren én denkpatronen. Het www tijdperk brengt duidelijk aardverschuivingen teweeg waar we het einde niet eens van kunnen voorspellen. Het zoeken en verlangen naar authenticiteit en degelijkheid brengt ons terug naar de natuur en het individu. Precies die elementen waar we vandaag veel te weinig voeling mee hebben. Het is geen toeval dat Ayn Rand’s ons met haar ideeën roman The Fountainhead is bijgebleven. Rand schetst de mens en hét leven als een baken, een architect die uitrijst over ’s werelds duistere kruispunten van de industriële, kapitalistische maatschappij en ‘de mogelijkheid om erboven uit te stijgen’! Ivo Van Hove bracht haar werk vorig jaar met toneelgroep Amsterdam in het voetlicht. Een aparte, onvergetelijke ervaring die vandaag tot denken aanzet. Eenzelfde fenomeen doet zich voor in de auto industrie, de voeding, de bouwmaterialen, waar enkelingen erin slagen boven het koren uit te stijgen... Mega bedrijven zijn te log voor een snelle verandering en de petrochemie heeft gedurende meer dan 50 jaar de wereldorde bepaald. Het digitale tijdperk verstoort de huidige economische patronen en verandering verloopt niet zonder horten of stoten. Want hoe mooi ook de theorie, de praktijk moet uitgevoerd worden door mensen. Homo homini lupus est, of de mens, is een wolf voor de mens, of zijn grootste vijand. Wereldwijd is de mens van de natuur vervreemd. Melk komt uit brik, vis uit een fish stick. De mens ziet zichzelf niet langer als integraal onderdeel ervan, zoals eeuwen voordien. Er verdwenen weliswaar altijd al dieren en planten, maar nooit eerder aan het huidige, razende tempo. Toch is de natuur niet per definitie synoniem van goed en chemie van kwaad. Denk maar aan de koe, dé grootste methaan producent!!! Op zich is de koe niet vervuilend want de natuur heeft een immens herstel vermogen. Maar slechts tot op een bepaald punt, tot een bepaalde hoeveelheid. “Niets is goed, niets is slecht, alles hangt af van de dosis.” Eens een grens is overschreden, functioneert chemie niet meer in harmonie. Maar blijkbaar heeft de mens onderweg door globalisering zijn vermogen tot langetermijndenken, verloren. De vervuiling verloopt niet langer lineair maar exponentieel. Er moet dus dringend een fundamentele mentaliteitswijziging komen om het systeem te veranderen dat professionelen moet beschermen. Wanneer iedereen op ‘de andere’ blijft wachten, gaan we met z’n allen recht de muur in. Of beter gezegd zagen we de tak af waar we op zitten. En dan duikt bij mij steeds hetzelfde idee op als in het boek Collapse van Jared Diamond. Hij is antropoloog en ging op zoek naar een verklaring voor het abrupt verdwijnen van grootse beschavingen. In het hoofdstuk over het Paaseiland - vandaag een kale rots met gigantische stenen hoofden - dat ooit bebost en bewoond was, stelt hij de vraag: wat ging er door de man zijn hoofd die de laatste boom van het eiland omhakte?

[/et_pb_text][et_pb_toggle admin_label="Bascule" title="Een voortrekkersrol" open="off" use_border_color="off" border_color="#ffffff" border_style="solid"]

Het pionierswerk in deze fast food, fast move en fast money maatschappij kost geld, veel geld voor een nieuwe, ‘slow’ aanpak, businessplan en marketing. Neem het voorbeeld van de elektrische auto en Elon Musk. Hij investeerde al zijn bezittingen in de Tesla. Tot vandaag is het niet heel zeker of hij het van de auto industrie wel zal halen. Net als Fisker zag de Tesla het licht in California, de bakermat van de elektronica en ver van de machtige auto lobby’s. Dankzij Musk is de hele auto industrie in beweging, op termijn zullen auto’s geen petroleum gebruiken. We beseffen al lang dat het zo niet verder kan, toch doen we verder. Bij kappers is de bewustwording en een groene aanpak, bijna altijd het gevolg van persoonlijke confrontaties met irritatie, allergie, eczeem, astma, kanker etc. Want, als de klant één keer per week wordt blootgesteld aan specifieke chemicaliën zoals Sodium Laureth Sulfate (surfactant of synthetische schuimvormer), wordt de kapper er constant aan blootgesteld. SLES zit in veel reinigende producten. Volgens Jean-Yves Berlemont – kapper en jaren hoofd van een Belgische franchiseketen – “weten we al jaren dat Sodium Lauryl Sulphate schadelijk is voor de huid. Een dosis op de huid betekent 9 dagen gebrek aan vocht! Het wijzigt de functie van de huidbarrière door dehydratatie zodat ze doorlaatbaar en broos wordt. Toch is deze in shampoos nog steeds aanwezig. Het is inderdaad een goedkope en doeltreffende schuimvormer en mensen associëren schuim nog steeds met proper, hier hoort dus ook uitleg bij.” JYB, een gamma biologisch gecertificeerde cosmetica wordt in Brussel sinds 2012 geproduceerd en airless verpakt. Hier zijn dus geen bewaarmiddelen vereist en de eerste shampoo is in de maak. Het veranderen van de mentaliteit is moeilijk en tergend traag. Dat stelden we tijdens ons bezoek aan Carin Haircosmetics in Middelkerke, samen met Wouter Laleman en Mario Verhelst ook vast. Dit Belgische bedrijf produceert sinds 1965 haarcosmetica en lanceerde als een van de eerste een bio proteïne om de haren te herstellen. “Wij houden de markt in de gaten en blijven naar onze klanten luisteren,” zegt Wouter. “Vandaar dat we enkele jaren terug een permanent haarkleuringssysteem zonder ammonia hebben ontwikkeld. Daar waar het kan introduceren we natuurlijke producten om een formule zachter voor het haar te maken: boswellia serrata, arganolie en tarweproteïne bijvoorbeeld. Geregeld herformuleren we shampoos en conditioners omdat niet enkel de vraag, ook het grondstoffen aanbod blijft evolueren en dat wij steeds voor de meest efficiënte én huidvriendelijke oplossing kiezen. Een van onze klanten had een allergie voor bijna alle chemische bestanddelen in een shampoo, daar hebben we Botéa Pure Shampoo 0.0 ontwikkeld. Intussen is daar vraag naar. “Deze zeer zachte, reinigende formule is op basis van kokosnoot en fruitsuikers,” vervolledigt Mario Verhelst, verantwoordelijk voor het labo. “Hier zijn geen kleurstoffen, parabenen, sodium lauryl sulphate of sodium laureth sulphate, parfum, siliconen aanwezig.” Met het woord ‘natuurlijk’ wordt de kapper én de klant veelvuldig om de oren geslagen. En wettelijk is er niets bepaald. Het volstaat enkele druppels etherische olie in een eerder chemische formule te zetten om dat op de verpakking te kunnen gebruiken. Het blijft voor een leek onmogelijk om ‘bio’ labels met elkaar te vergelijken.


Er bestaat vandaag een Europees Organic certificate voor landbouwers, telers, producenten, etc … daarnaast was Ecocert een autoriteit op het vlak van bio cosmetica, maar voor kleine producenten is het behalen van zo’n label duur. Daarnaast is er nog Natrue en Presidio Slow Food. Deze laatste gaat nog veel verder, want de actieve ingrediënten die in een cosmetische formule worden opgenomen moeten afkomstig zijn van traceerbare producenten rond de Middellandse Zee. Men gaat er hier van uit dat wat goed is voor onze maag én dus voor onze huid ook goed is voor de planeet. Dit is voor de westerse consument misschien nieuw, maar het is dé basis van de Indische traditionele geneeskunde. En hiermee belanden we weer bij Horst Rechelbacher en de Clove Shampoo in zijn keuken samengesteld en de fundatie van aveda. Hij ondertekende het Cradle to Cradle principe, werkte samen met de Braziliaanse Yawanawa stam om uruku te telen (in tal van aveda producten gebruikt) en voor herbebossing van hun stukje oerwoud. Wanneer hij in 2006 met Intelligent Nutrients startte ging hij nog een stap verder. Bijna alle grondstoffen worden op het Osceola ‘retreat centre’ geteeld (met uitzondering van onder andere milieuvriendelijke stamcellentechnologie uit Italië, Jasmijn uit India en Egypte). Het IN gamma heeft het USDA gecertificeerd biologisch label en mag dus gegeten worden! Het hart van het gamma is Intellimune, een mix van krachtige, natuurlijke antioxidanten waaronder gecertificeerd organische rode framboos, veenbes, zwarte komijn, pompoen en rode druif om het immuunsysteem te stimuleren, ontsteking te verminderen, vrije radicalen te bestrijden en onnodige voortijdige veroudering te vertragen. Het is in alle producten voor haar, huid en lichaam aanwezig. Koudgeperste zaden en plantaardige stamcellen vormen de basis van heel wat formules. “Je kan natuurlijk eindeloos lof uiten voor een product, maar ik zie gewoon wat ze doen met haar en huid”, stelt Christine van Xantippe. “Mensen komen van ver voor IN en eens ze ervan geproefd hebben, keren ze niet meer terug. Het is duur en vergt advies omdat het een totaal aanpak vereist.” Is duurzame schoonheid én gezondheid geen investering in de toekomst? De uwe én de mijne?


“Om de wereld beter en mooier te maken, beginnen we best bij onszelf”, was het uitgangspunt van Steven Ko in 2002. Oprichter en drijvende kracht achter O’right (de O staat voor de blauwe planeet aarde) is allergisch aan tal van chemische bestanddelen en verloor zijn ouders aan kanker en nierfalen. Dus besloot hij samen met een aantal medestudenten-ingenieurs uit Australië en Amerika om de wereld veiliger, mooier te maken zonder chemicaliën of zware metalen. “O’right vervaardigt natuurlijke, zuivere en ecologische producten, van biologische en fairtrade grondstoffen. En met de verpakking geven we de planeet zelfs iets terug. Deze bevatten zaadjes waaruit planten én struiken groeien als je ze in de grond stopt. Een aparte manier om letterlijk ‘groene’ hoop te zaaien.” Het groene O’right hoofdkwartier in Taiwan is sinds 2012 het druk bezochte schoolvoorbeeld van duurzaam bouwen én produceren. Duurzaam ondernemen gaat samen met groene opleidingen. De trainingen in de salons leggen de nadruk op werkwijzen én leefwijzen, een hele reeks tools én tips die meteen in de dagelijkse praktijk van toepassing zijn. Met de ‘tree-in-the-bottle’ stelt men er de meest groene shampoo voor, want uit deze fles kan een boom groeien. Maar er is ook een floral-box, …en een actie met koffiegruis (en in salons wordt er toch wel wat koffie gedronken?) en wat je daar allemaal mee kan aanvangen. O’right is a ‘work-in-progress’ waar ze elke aan de slimme groene weg verder timmeren, samen met 7000 kapsalons in Taiwan alleen al. “Het zijn de kappers die me hebben overgehaald om met Oway door te gaan,” stelt Bruno Batens, Jeunesse Hair & Beauty. “Dit Italiaanse merk zag het licht in 2008 en werkt met traditionele, zachte formules waarin telkens een actief ingrediënt biodynamisch, één organisch en één ethisch is. Als het aanvankelijk om een niche ging zodat we er klanten mee verloren, stel ik vast dat we vandaag 25% van de Belgische kapsalons aanspreken. Zij zijn er klaar voor. De ammoniavrije kleuringen spreken zeer aan. Dankzij de veel zachtere coco sulfaten zijn er veel minder allergieën. Die zijn in het kapsalon de laatste jaren ook veel frequenter.” De Italiaanse haarcosmetica zit duidelijk in een ‘bio’ evolutie. Meerdere generaties produceren daar niet toevallig veel haarcosmetica. De familiebedrijven met gigantische landerijen, verbouwen zelf op duurzame manier de planten die ze aan hun formules toevoegen, springen zorgvuldig om met verpakking en blijven productieketens verbeteren. We ontdekten reeds eerder Villa Lodola, Philip Martin, … Davines, Italiaans cosmeticabedrijf, ontdekten we in Bologna in 1996. Het stak toen met hoofd én schouders uit met een ‘duurzame’ boodschap en een indrukwekkende stand van herbruikbare kartonnen cilinders door de Japanse architect Shigeru Ban ontworpen. Het basisidee van Davide Bollati, eigenaar van het familiebedrijf, dat “schoonheid duurzaam moet zijn en dus goed voor het lichaam en voor onze planeet” is in die 33 jaar alleen maar sterker geworden. “Davines wil niet de grootste zijn, wel de mooiste en de meest ethische, dankzij ieders betrokkenheid.” Het gamma is nog steeds ‘transparant’, zowel de inhoud als de productie. Er is een volledig ‘propere’ productie eenheid in aanbouw en omdat proper zeker niet saai mag zijn, geeft artistiek directeur Angelo Seminara elke haardos ‘glans’. Daarnaast werkt Davines actief mee aan het Presidio slow food, een netwerk van 10.000 producenten die zich wereldwijd inzetten voor biodiversiteit zowel in gastronomie als in cosmetica. In Frankrijk werken niet minder dan 2500 kappers met Davines, in Nederland loopt het als een trein, terwijl het in België traag vooruit gaat. “Met het mooie begaan zijn, zien we bij Davines op lange termijn,” zegt Bruno Serge Lelièvre. “Hoe ver sta je met bio als er geen planten meer zijn. Wij telen de planten die we verwerken, dus moeten we ook goed zorgen voor deze planeet, beseffen dat wat we in het water lozen uiteindelijk toch in de voedingsketen terecht komt. En we blijven sleutelen aan beter en helemaal biologisch afbreekbaar want als we van onze shampoos en conditioners durven stellen dat zowel de productie als het gebruik de planeet niet verontreinigen, dan is dat slechts voor 50% correct in geval van kleuringen.” Het oxydant uitgesloten, want dat blijft vervuilend én een chemisch product waar echte kleuring niet omheen kan.

[/et_pb_toggle][et_pb_toggle admin_label="Bascule" title="Kleuring, een apart hoofdstuk" open="off" use_border_color="off" border_color="#ffffff" border_style="solid"]

In mijn 35 jaar lange zoektocht naar verantwoord ‘groen’ consuminderen, blijft er toch één pijnpunt! Kleuring. Tot vandaag heb ik niet de moed om met grijze haren door het leven te gaan. Toen ik drie maanden van kleuring afzag en grijs domineerde, zei mijn dochter dat ik er tien jaar ouder uitzag! Ik ben meteen weer op zoek gegaan naar een kapper die natuurlijke kleuring voorstelde. Het eerste voorstel was op basis van henna. Afkomstig van een struik uit Noord-Afrika, wordt deze plant al duizenden jaren gebruikt om haar en huid te kleuren. Enkele jaren terug werd er campagne gevoerd om henna in een slecht daglicht te stellen en zelfs te beweren dat het kankerverwekkend zou zijn. Tal van toxicologen hebben zich over het probleem gebogen, maar niets kon worden vastgesteld. Er werden soms resten van zware metalen of pesticiden gemeten, maar die hadden niet meteen iets met henna te maken. Vervolgens werd de Lawsone (2-hydroxy-1,4-naphtoquinone) eveneens in de semi-permanente kleuring met de vinger gewezen. Dit is eveneens het pigment van de plant Lawsonia inermis die voor de rode henna kleuring zorgt. De controles zijn streng en de problemen van de baan. Maar zwart, dat is natuurlijk, natuurlijk niet mogelijk. Bij Couleurs Gaia komen de plantaardige pigmenten uit India. Gebaseerd op eeuwenoude kennis van de Ayurveda zijn ze zo samengesteld dat ze een echte verzorging voor de haren vormen. De kapper moet er wel leren mee werken, want de aanpak is weliswaar helemaal anders, maar ze zijn een oplossing voor al diegenen die allergisch zijn aan de chemische formules. Het is ook een kwestie van kleur opbouwen, maar de resultaten zijn verbluffend. De kleuren verbleken maar mits de aangepaste thuisverzorging zijn de resultaten héél aantrekkelijk. “En als we eerlijk zijn, natuurlijke kleuring bestaat niet, er moet ALTIJD een chemisch element gebruikt worden om die haarschubben open te zetten zodat het pigment kan binnendringen om te kleuren. Een laagje bovenop spoel je bij de volgende shampoo weg en zal in geen geval in staat zijn grijze haren te dekken. Plantaardige kleuringen leveren mooie, warme resultaten, maar vragen meer voorbereiding en grondige na verzorging”, stelt Hervé van de Biokapper. Hij (ont)kleurt al jaren met klei, water én in de zomer met zonlicht. “We hebben niets uitgevonden, de Egyptenaren, de Venetianen deden het ons voor zonder de natuur schade te berokkenen.”


Er zit duidelijk een evolutie in onder andere het formuleren van shampoos. Deze reinigen grondig maar in zachtheid dankzij ‘miscellen’ die zowel hydrofiel als lipofiel zijn, minder schuim, meer tolerantie, beter voor het milieu, de mens én de vissen. Vrij van chemische schuimmiddelen, parabenen, ftalaten, siliconen en parfums. Het kan, en hoeft niet meer peperduur te zijn. Want wie denkt er aan de vissen als hij ontstopper of detergenten door de gootsteen kipt? Waarom zoveel chemicaliën om een badkamer schoon te houden? Gebruik gewoon een azijn in je reinigingswater. Het ontvet, ontkalkt, en gooi je koffiegruis door de gootsteen, deze natuurlijke ontstopper verwijdert eveneens onaangename geuren en is niet schadelijk voor het milieu. Schenk klanten een boodschappentas, vervaardigd met gerecycleerde plastic flessen bijvoorbeeld en maak ook dit sexy in uw salon. Indien u groene stappen zet in het salon, vertel het verder via sociale media, hoe meer klanten het weten, hoe beter. ‘Spread the news’ zodat de groene boodschap ook gemeentes, overheden, wetenschappers bereikt. Het werkt traag, maar de duurzame manier is op termijn de enige, zodat er geen terugkeren meer is.


Ammonia Ammoniak is bij kamertemperatuur een kleurloos giftig en brandbaar gas met een karakteristieke, sterk prikkelende geur. Het gas is in zeer grote hoeveelheden in water oplosbaar: NH3 + H2O > NH4+ + OH-. Deze oplossing staat bekend als ammonia en is basisch. Verdunde ammoniakoplossingen in water worden ammonia genoemd. Deze waterige oplossing waarin ammoniakgas zit wordt gebruikt in de cosmetica.

Keratine Haar bestaat voor 95% uit keratine. Aanvankelijk uit hanenkam en schapenwol gehaald of gehydrolyseerde keratine. Terug heel populair om herstellend vermogen op haar, tegenwoordig bijna altijd plantaardige keratine of gehydrolyseerde tarweproteïne.

Parabenen De chemische structuur lijkt verrassend veel op deze van oestrogeen. Parabenen kunnen hormoon verstorende gevolgen bewerkstelligen. Dosis gerelateerd denkt het lichaam dat het extra oestrogeen wordt toegediend: gewichtstoename, depressie en er is zelfs sprake van kanker en geboorteafwijkingen.

Pesticiden Chemische bestrijdingsmiddelen, pesticiden of biociden worden gebruikt om ziekten, plagen of onkruid ongedierte te bestrijden. Ze doden veel meer dan gepland, denk maar aan de gigantische bijen sterfte. De toxiciteit van glyfosaat is al jaren ter discussie. In Duitsland bewees een studie de directe relatie met kanker. De sigaret was in de jaren ’70 ook onschadelijk?

Glycerine Juister, glycerol, kan plantaardig of dierlijk zijn. Hydrolyse van een vet of een olie, het is doorgaans een mengsel van 80% glycerol en 20% water.

Ftalaten Chemicaliën zorgen ervoor dat plastic zacht en buigbaar wordt in allerlei producten van flessen tot riemen. Deze zijn overal – inclusief in haarproducten. Ze voorkomen dat parfum vervliegt en helpen traditionele haarproducten bij het gladstrijken, stijlen of fixeren van haar. Deze hormoon-verstoorders, waarschijnlijk de oorzaak van hermafrodiete vissen, hebben zware gevolgen voor kinderen en zwangere vrouwen. Deze chemicaliën zijn definitief in verband gebracht met verschillende effecten als vervroegde pubertijd en feminisering van jongens. Ze veroorzaken ook dioxines die de lucht, de bodem en het water vervuilen.

Sulfaten Detergenten, surfactants of schuimvormers vervalen de haarkleur, verstoren de natuurlijke oliën en bescherming van de huid met irritatie als gevolg, Sodium Lauryl Sulphate (SLS), Sodium Laureth Sulphate (SLES), zijn de meest gekende, terwijl de veel mildere Sodium Coco-Sulfate (SCS) voor weinig problemen zorgt, maar dan mag er niet sulfaat-vrij op de verpakking staan.



ActualitésAnya Loonen